Organisatie- en team- ZKM: ontwikkelen van samenwerking
De organisatie- en team-ZKM - ook wel TKM genoemd - is een methode waarmee De Vlas Consulting ondersteuning biedt aan bestuurders, managers, teamleiders en teamleden, (hrm-)adviseurs en anderen om het samenwerkingsgedrag in teams en organisaties te ontwikkelen of te verbeteren.
Wij werken hierbij samen met Caspers Consultancy.
Basisgedachte
Samenwerkingsrelaties worden bepaald door de individuele samenwerkingspercepties en persoonlijke gedragspatronen van de samenwerkende personen of groepsleden zelf. Deze percepties en patronen blijken bepalend te zijn voor de manier waarop ieder persoon of groepslid handelt, reageert, denkt en voelt.
Deze percepties en patronen hangen samen met het gegeven, dat ieder mens op zijn eigen manier betekenis (waardering) geeft aan zichzelf, zijn omgeving en zijn leven.
Daarbij spelen twee grondmotieven (bestaansverlangens) een belangrijke rol:
- bevestiging van zichzelf : zelfhandhaving, zelfverdediging en zelfexpansie
- de wens naar verbondenheid met iets of iemand anders.
Beide motieven zijn in principe even belangrijk. Een mens wil zich onderscheiden van anderen, maar ook ergens bij horen.
Zelfassessment- en procesbevorderend model
Belangrijk onderdeel van de organisatie- en team-ZKM is, dat elk lid van het samenwerkingsverband nagaat welke ervaringen een belangrijke rol in zijn / haar leven hebben gespeeld en hoe die het leven van nu en de samenwerkingsrelaties beïnvloeden. Onderliggende motieven en gevoelens worden verkend. Inzicht ontstaat in de persoonlijke patronen en thema's die bepalend blijken te zijn voor de manier waarop de persoon handelt, reageert, denkt en voelt. Deze konfrontatie met eigen visie, eigen handelen en met de gevoelens die daarmee gepaard gaan, leidt tot zelfinzicht en is een eerste aanzet tot ontwikkeling en verandering van de samenwerking. Samenwerkingsrelaties tussen mensen worden bepaald door de persoonlijke patronen en eigen thema’s van de samenwerkende mensen zelf.
De organisatie- en team-ZKM vindt zijn oorsprong in de ‘waarderingstheorie’ en de theorie van de 'dialogical self' op individueel niveau. Grondlegger van de ‘waarderingstheorie’ en de theorie van de 'dialogical self' is de Nijmeegse hoogleraar Persoonlijkheidsleer, prof. dr. Hubert Hermans (emeritus). Deze theorieën zijn toepasbaar gemaakt met de methodes ZKM (‘zelf konfrontatie methode’) en PPR ('persoonlijk positie repertoire'). Deze methodes sluiten aan bij de narratieve (verhalende) psychologie, waarin de persoon fungeert als auteur en acteur van het eigen levensverhaal.
De laatste jaren is de basisgedachte van de methodes ZKM en PPR doorgetrokken naar complexere systemen zoals groepen, teams en organisaties. Dat ligt voor de hand, omdat elke persoon met zijn ‘waarderingen’ intrinsiek deel uitmaakt van grotere structuren. Elk persoon wordt door grotere structuren gevormd, maar moet er ook stelling tegenover nemen en zich er een zinvolle positie en samenwerkingsrelatie in weten te verwerven.
Redenen voor het toepassen van de organisatie- en team-ZKM
In de eerste plaats is de organisatie- en team-ZKM bedoeld om de samenwerking in allerlei samenwerkingsverbanden (verder) te ontwikkelen. Inzicht ontstaat in de vraag hoe bij ieder groepslid het persoonlijke grondthema (‘Leitmotiv’) speelt in de samenwerkingsrelatie en hoe persoonlijke hulpbronnen in het samenwerkingsproces kunnen worden ingezet. De samenwerkingsrelatie van de groepsleden wordt in kaart gebracht. Gezamenlijk worden de samenwerkingspatronen en causaliteiten onderzocht en geformuleerd.
Daarna wordt geëxperimenteerd met initiatieven of voornemens en alternatieve vormen van samenwerkingsgedrag. Het ontwikkelings- en veranderingspotentieel dat ieder groepslid heeft, wordt aangesproken. De groepsleden passen hun persoonlijke hulpbronnen, die voorheen wellicht ondergesneeuwd waren, toe. Hierdoor doen alternatieve soorten van ervaringen hun intrede. Het gaat om kleine en haalbare stappen.
Vervolgens wordt het nieuw verworven samenwerkingsgedrag door de groepsleden geborgd. Er wordt gereflecteerd op de ervaringen met alternatieve vormen van samenwerkingsgedrag. Nieuw ontdekte vormen van samenwerkingsgedrag die effectief blijken te zijn, gaan onderdeel uitmaken van de samenwerkingsrelatie van de groepsleden.
Een tweede reden voor het toepassen van de organisatie- en team-ZKM is gelegen in het disfunctioneren van de samenwerking. Op de langere duur blijken samenwerkingspatronen niet altijd bevredigend of effectief meer te zijn. Er kunnen fricties (‘cirkels van causaliteit’) tussen de groepsleden (zijn) ontstaan waardoor de samenwerking energie slurpt. Bepaalde stemmen in de groep kunnen zo dominant zijn (geworden), dat anderen onvoldoende gehoord worden. Er kunnen verschillen van mening ontstaan over het aanpakken van uitdagingen uit de omgeving, waardoor de groep niet meer tot effectieve gezamenlijke actie in staat is. Inzicht en inspiratie om de onvrede bij de groepsleden weg te nemen, ontbreken. Dan is het zinvol om de samenwerkingspatronen en causaliteiten tegen het licht te houden en een verbeterslag te maken.
De organisatie- en team-ZKM verdiept en versnelt het collectief leerproces. De leden van een samenwerkingsverband die aan een ZKM onderzoek deelnemen, zien de eigen patronen van samenwerking en ermee samenhangende handelwijzen en overtuigingen onder ogen. Hierdoor gaan zij elkaar beter begrijpen en wordt de sfeer en de samenwerking - en hierdoor de effectiviteit van de samenwerkingsrelatie - verbeterd.
In de derde plaats hoeft er overigens niet altijd sprake te zijn van disfunctionerende samenwerkingsrelaties. Zelfs als de groepsleden het gevoel hebben goed samen te werken, is het zinvol om regelmatig, uit preventief oogpunt, het samenwerken en de onderliggende samenwerkingspercepties en -patronen tegen het licht te houden. Daarmee kan worden voorkomen dat een ‘blinde vlek’ in het samenwerkingsproces ontstaat.
Ten vierde kan de organisatie- en team-ZKM ook op andere vormen van samenwerkingsrelaties worden toegepast. Bijvoorbeeld de samenwerking tussen professionals van verschillende bedrijven of organisaties, de samenwerking tussen leverancier en klant, burger en overheid, opdrachtgever en opdrachtnemer, zorg-/hulpverlener en patiënt/cliënt, docent en studenten, de samenwerking tussen interne afdelingen en dergelijke.
Wat maakt de organisatie- en team-ZKM zichtbaar?
Met de organisatie- en team-ZKM geeft De Vlas Consulting inzicht in onder meer:
- de groepseigen en de 'negatieve' gedragspatronen en de onderstromen van het groepsgedrag
- (de balans tussen) de collectieve en de deviante stemmen in het samenwerkingsproces
- de individuele en collectieve gevoelens in de samenwerkingsrelatie
- de concrete causaliteiten in de samenwerking en de hulpbronnen voor het vernieuwen van het samenwerkingsgedrag
- het benutten van potenties van de groepsleden bij het vormgeven van het ontwikkelings- en veranderingsproces
- het opstellen van een plan voor het blijvend ontwikkelen van het samenwerkingsgedrag en evaluatie van de resultaten.
Wat zijn de resultaten van de organisatie- en team-ZKM?
De organisatie- en team ZKM levert verschillende resultaten op, zoals:
- ontwikkeling van iemands samenwerkingsperceptie en daarbij aansluitend gedrag
- inzicht in de groepseigen gedragspatronen en in de onderstromen van het samenwerkingsgedrag
- nieuw samenwerkingsgedrag dat beter aansluit bij de eisen vanuit de omgeving
- grotere balans in de meerstemmigheid van de groep en verbetering van de dialogische vaardigheden
- inspiratie, nieuwe impuls, vergroting van de daadkracht van het samenwerkingsverband
- loskomen uit oude routines en ontwikkeling van teamleren
- vernieuwde groepsdynamiek, waardoor de groep alerter op de omgeving reageert
- meer aandacht voor wat echt belangrijk is.
Voor wie is de organisatie- en team-ZKM geschikt?
De Vlas Consulting gebruikt de organisatie- en team-ZKM voor ieder samenwerkingsverband dat:
- dieper inzicht wil krijgen in de eigen gedragspatronen en daarin ontwikkeling en vernieuwing tot stand wil brengen
- conflictueuze en complexe situaties wil onderzoeken en begrijpen vanuit verschillende perspectieven
- op een creatieve wijze collectief wil leren
- de meerstemmigheid in de groep en de dialogische vaardigheden wil vergroten
- op zoek is naar inspiratie en vernieuwende impuls.
De organisatie- en team-ZKM is toepasbaar bij onder meer bestuurscolleges, (politiek)bestuurlijke raden, management- en beleidsteams, uitvoerende teams, commissies, teams van vakgenoten en specialistenteam, medezeggenschapsraden en cliëntenraden.
Verder past De Vlas Consulting de organisatie- en team-ZKM toe bij de samenwerking tussen professionals van verschillende bedrijven of organisaties, tussen leverancier en klant, burger en overheid, opdrachtgever en opdrachtnemer, zorgverlener en patiënt, docent en studenten/leerlingen, hulpverlener en cliënt, de samenwerking tussen interne afdelingen en dergelijke.